Chú thích và giám sát:
Tiến sĩ Yoshihiro Kitamura
Phó Giám đốc Trung tâm Giáo dục Y tế,
tại Trường Y Nippon kiêm Giáo sư
được bổ nhiệm đặc biệt.Bác sĩ y khoa

Béo phì có liên hệ như thế nào đến hệ miễn dịch của cơ thể?

Những năm gần đây, tác động của các mô mỡ (đặc biệt là mỡ nội tạng) lên hệ miễn dịch đang nhận được sự quan tâm rất lớn từ giới y học. Ở người béo phì, lượng mỡ nội tạng dư thừa làm xáo trộn sự cân bằng hormone trong cơ thể, vô tình châm ngòi cho tình trạng viêm âm thầm nhưng kéo dài toàn thân (gọi là viêm mãn tính). Chính phản ứng viêm mãn tính này là thủ phạm bào mòn chức năng đề kháng, khiến cơ thể dễ tổn thương và làm trầm trọng hơn các triệu chứng khi không may nhiễm bệnh.

Nói béo phì gây viêm nhiễm thì thật khó hình dung…

Hãy tưởng tượng, viêm cấp tính là khi bạn có vết thương bị sưng đỏ, đau tấy do vi khuẩn, vi-rút tấn công và hệ miễn dịch đang tập trung dập tắt ổ bệnh đó. Ngược lại, viêm mãn tính do béo phì lại là trạng thái hệ miễn dịch luôn bật chế độ 'chiến đấu' liên tục dù chẳng có mầm bệnh ngoại lai nào xâm nhập. Do hệ thống bị trục trặc và phát tín hiệu sai lệch, các tế bào miễn dịch rơi vào trạng thái mất kiểm soát và hoạt động quá đà. Điều này gây ra tổn hại kép: hệ miễn dịch vừa bị kiệt sức, không còn đủ lực chống chọi khi có vi-rút thực sự tấn công; lại vừa làm tổn thương chính các tế bào khỏe mạnh của cơ thể. Do đó, việc kiểm soát cân nặng và loại bỏ tình trạng viêm do mỡ nội tạng chính là chìa khóa vàng để khôi phục hệ miễn dịch, tăng sức đề kháng cơ thể.

Nguy cơ thực sự mà người béo phì phải đối mặt khi bị vi rút hoặc vi khuẩn tấn công là gì?

Các dữ liệu lâm sàng về COVID-19 đã chứng minh rất rõ: Bệnh nhân béo phì có tỷ lệ phải chuyển vào phòng chăm sóc đặc biệt (ICU) và chuyển biến nặng cao hơn hẳn so với người có thể trạng bình thường. Nguyên nhân là khi người béo phì nhiễm vi-rút, ổ viêm mãn tính sẵn có ở mỡ nội tạng sẽ lập tức bùng phát dữ dội. Cơ thể sẽ giải phóng ồ ạt Cytokine (một loại protein kích hoạt tế bào đề kháng), khiến hệ miễn dịch rơi vào trạng thái mất kiểm soát hoàn toàn – y học gọi đây là hiện tượng 'Cơn bão Cytokine'. Lúc này, các tế bào miễn dịch bị kích động quá mức sẽ quay lại tàn phá cả những mô lành, làm suy sụp các cơ quan nội tạng và khiến tình trạng nhiễm trùng nguy kịch hơn rất nhiều.

Chúng ta thường chỉ biết béo phì liên quan đến các bệnh về lối sống, ít ai ngờ nó lại ảnh hưởng hệ miễn dịch của cơ thể nghiêm trọng như thế

Chính xác là như vậy. Bản chất của hệ miễn dịch không chỉ là ‘”lá chắn” chống lại vi khuẩn hay vi-rút bên ngoài, mà còn đảm nhận một nhiệm vụ sống còn khác: dọn dẹp các tế bào già cỗi và chữa lành các tổn thương mô bên trong. Khi ổ viêm mãn tính do béo phì làm xáo trộn hệ thống miễn dịch, chức năng này sẽ bị tê liệt. Hệ quả là hệ thống mạch máu toàn thân bị xơ hóa và lão hóa sớm. Biểu hiện rõ nhất ra bên ngoài là tốc độ lão hóa tự nhiên bị đẩy nhanh, làn da nhanh chóng xuất hiện nếp nhăn, thâm sạm và các đốm đồi mồi vượt mức kiểm soát so với tuổi thật.

Thật đáng báo động! Như vậy, duy trì hệ miễn dịch tốt cũng chính là bí quyết để ngăn ngừa lão hóa sớm

Đúng thế. Lượng mỡ nội tạng và sức mạnh của hệ đề kháng luôn tác động qua lại theo vòng lặp. Do đó, việc tác động song song – vừa giảm mỡ nội tạng, vừa tăng cường đề kháng– là giải pháp cốt lõi để cải thiện sức khỏe. Chìa khóa ở đây nằm ở một chế độ dinh dưỡng lành mạnh kết hợp với tần suất vận động điều độ, vừa sức.

Xu hướng làm việc tại nhà (Work from home) dễ khiến chúng ta rơi vào thói quen ít vận động và ăn uống không điều độ. Hãy chủ động thay đổi bằng các bài tập nhẹ nhàng như đi bộ, rèn luyện thể hình và xây dựng thói quen ăn uống lành mạnh từ hôm nay. Bên cạnh đó, việc bổ sung một cách khoa học các thực phẩm, đồ uống giúp hỗ trợ giảm mỡ nội tạng và tăng cường đề kháng sẽ là “trợ thủ” đắc lực, giúp cơ thể vững vàng trước các bệnh truyền nhiễm và các căn bệnh liên quan đến lối sống.